PCOS Tanısı Nasıl Konur? Hangi Testler Yapılır?

Rotterdam Kriterleri, Polikistik Over Sendromu (PCOS) tanısı için 2003 yılında Rotterdam’da yapılan bir konsensüs toplantısında belirlenmiştir. Bu kriterlere göre tanı koymak için 3 ana bulgudan en az 2’sinin bulunması gerekir ve benzer klinik bulgular oluşturabilecek diğer hastalıkların dışlanmış olması gerekir.

PCOS tanısı nasıl konur?

Tanı kireterlerinde;

1. Ovulasyonun (yumurtlamanın) seyrek olması ya da olmaması.
2. Hiperandrojenizm (Erkeklik hormonların, androjenlerin normalden fazla olması): Klinik olarak belirtilerinin olması ya da kandaki androjen hormon değerlerinin yüksekliği.
3. Ultrasonda overlerde polikistik over görünümü, yer alır.

PCOS tanısı için gerekli incelemeler

Muayene ve öykü

PCOS değerlendirmesinde ayrıntılı hasta öyküsü ve fizik muayene önemli bir basamaktır. Hekim; adet düzensizliği, kilo artışı, akne, tüylenme artışı ve gebelik isteği gibi şikâyetleri sorgular. Fizik muayenede ise vücut kitle indeksi, bel çevresi, akne ve hirsutizm gibi bulgular değerlendirilir. Bu klinik bilgiler, Polikistik Over Sendromu tanısını desteklemek için laboratuvar testleri ve ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Kan testleri (hormon testleri + metabolik tarama testleri)

Kan testleri, mevcut olan bulgularda PCOS değerlendirmesi için ve bunun dışında ayırıcı tanıları da dışlamak için kullanılır. İlk olarak, androjen (erkeklik hormonu) fazlalığı olup olmadığını değerlendirmek önemlidir. Yapılabilecek diğer hormon testleri, fazla hormon üretiminin Polikistik Over Sendromu kaynaklı mı yoksa başka bir hormonal durumdan mı kaynaklandığını ayırt etmeye destek sağlar.

İkinci olarak, PCOS’a benzer belirtiler oluşturabilen bazı hastalıkları dışlamak amaçlanır; örneğin tiroid bezinin az çalışması, prolaktin yüksekliği veya bazı böbreküstü bezi hastalıkları araştırılabilir. Üçüncü olarak ise PCOS ile sık birlikte görülebilen metabolik riskler (insülin direnci ve glukoz metabolizması sorunları) değerlendirilir. Bu nedenle hormon testlerine ek olarak kan şekeri, gerekirse glukoz tolerans testi ve kolesterol–trigliserid gibi lipid düzeylerini ölçen testler de istenebilir.

Ultrason (görüntüleme)

PCOS’lu hastalarda ultrason, yumurtalıkların yapısını değerlendirmek ve uzun süre adet gecikmesi olan hastalarda rahim iç zarı (endometrium) kalınlaşma riski açısından değerlendirme yapmak için kullanılan bir görüntüleme yöntemidir. Özellikle son güncel kılavuzlara göre tek overde 2-9 mm ölçütlerinde en az 20 antral folikülün görülmesi Polikistik Over Morfolojisi için gereklidir.

AMH testi

AMH (Anti-Müllerian hormon), yumurtalıklardaki küçük antral foliküllerle ilişkili bir hormondur. PCOS’ta AMH değerleri genellikle yüksek bulunur. AMH yüksekliği her ne kadar PCOS tanısını destekleyen bir bulgu olabilse de asla tek başına tanı koydurmaz.

AMH yüksekliği ve bunun ne anlama geldiği hakkında daha kapsamlı bilgiye ulaşmak için AMH Testi yazımızı inceleyebilirsiniz. 

Test sonuçları nasıl yorumlanır?

Aşağıdaki mini tablo, bulguların ve sonuçların neyle ilişkilendirilebileceğini netleştirir:

Ayırıcı tanılar (PCOS bulgularına benzerlik gösterebilen durumlar)

PCOS tanısı için benzer klinik tabloya yol açabilecek diğer durumların dışlanması gerekir. Özellikle adet düzensizliği ve/veya hiperandrojenizm bulguları ile başvuran hastalarda ayırıcı tanı dikkatle yapılmalıdır.

PCOS ile karışabilen başlıca durumlar şunlardır:

• Tiroid fonksiyon bozuklukları (özellikle hipotiroidi)
• Hiperprolaktinemi
• Konjenital adrenal hiperplazi
• Cushing sendromu
• Androjen salgılayan over veya adrenal tümörler
• İlaçlara bağlı hiperandrojenizm (örneğin bazı progestinler, anabolik steroidler)

Bu nedenle değerlendirmede; tiroid fonksiyon testleri, prolaktin düzeyi ve gerektiğinde adrenal kaynaklı patolojileri dışlamaya yönelik hormon analizleri yapılmalıdır.

Laboratuvar incelemeleri, yalnızca PCOS lehine bulguları desteklemek için değil, aynı zamanda adet düzensizliğine ve hiperandrojenizme neden olabilecek diğer endokrin bozuklukların dışlanması amacıyla da kullanılmalıdır.